Vanaf heden hebben medewerkers van de UvA testtoegang tot de Index of Christian Art (ICA). De UBA bedt toegang tot het bestand met het oog op het eventueel afsluiten van een licentie later.

ICA is hét documentatiesysteem van laatantieke en middeleeuwse kunstvoorwerpen met een christelijke thematiek of functie. ICA is in 1917 opgezet door het Department of Art and Archaeology van de Universiteit van Princeton. De index is vermaard om de diepgang van de ontsluiting en het beschikbare beeldmateriaal, maar ook omdat er op de hele wereld maar drie exemplaren van het systeem in kaartvorm beschikbaar zijn. Daarvan is er één in het bezit van de Letterenbibliotheek van de Universiteit Utrecht.

Sinds 1991 verwerkt de ICA de nieuwe gegevens geautomatiseerd. Deze beschrijvingen én bijna een derde van de beschrijvingen uit het kaartsysteem zijn inmiddels opgenomen in de elektronische versie van de ICA. Dat betekent: 80.000 beschrijvingen van kunstvoorwerpen en 100.000 afbeeldingen. Hiernaast zijn in de ICA ongeveer 50.000 verwijzingen naar publicaties over de kunstvoorwerpen te vinden.

Index of Christian Art. Klik op ‘Enter the database’. Alleen toegankelijk binnen het UvA-domein. De proef loopt tot en met vrijdag 11 december. U heeft slechts enkele dagen om u een oordeel te vormen over de ICA, dus ga kijken. Maar wel snel, snel, snel …..!. Ik stel het op prijs als u mij op de hoogte brengt van uw bevindingen.

Het Rijksbureau Kunsthistorische Documentatie (RKD) nam onlangs de eerste geïllustreerde Iconclass Browser in gebruik. Iconclass is een kunsthistorisch classificatiesysteem waarmee afbeeldingen op onderwerp kunnen worden ontsloten. Het is in de vijftiger jaren door Henri van de Waal ontwikkeld. Sinds 2006 is het RKD verantwoordelijk voor het beheer en de ontwikkeling van het systeem. André van de Waal, zoon van, lanceerde de vernieuwde browser op 10 november.

In de Iconclass 2100 browser kan zowel op woorden als op code worden gezocht. De zoekresultaten worden geïllustreerd met afbeeldingen uit RKD-Images en/of uit de Bildindex der Kunst und Architektur. De afbeeldingen van het RKD worden in de browser klein gepresenteerd. Met een klik op de minuscule button ‘Details’ wordt het corresponderende record in RKD-Images gezocht waar de afbeeldingen wel zijn te vergroten. Het beeldmateriaal uit de Bildindex wordt in de browser niet direct gepresenteerd maar is ook via ‘Details’ op te vragen.

Hoe makkelijk de aankondiging het ook deed lijken, het koste mij vrij veel moeite om het genoemde beeldmateriaal te zien. Daarvoor moest in de browser het vakje achter ‘Show sample images’ onder ‘Options’ worden aangevinkt en deze instelling uiteraard worden bewaard. Persoonlijk vond ik de look-and-feel van de browser niet erg uitnodigend: bij de presentatie van de zoek- of browse-acties moet ik mijn neus bijna op het beeldscherm drukken om de classificatiecodes te kunnen lezen en het gebruik van grijstinten ondersteunt in mijn ogen helaas te weinig de hiërarchische opbouw van het systeem. Het lijken mij echter zaken die eenvoudig zijn te verhelpen waardoor het systeem op korte termijn nog meer waarde krijgt voor haar gebruikers.

Iconclass 2100 browser

In november zijn de volgende publicaties van medewerkers gesignaleerd:

1. Bok, Marten Jan en Tom van der Molen. ‘Productivity levels of Rembrandt and his main competitors in the Amsterdam art market.’ Jahrbuch der Berliner Museen. Jrg.51, Beiheft (2009); p.61-68.
2. Delahye, Christine. ‘Van toetje op de taart naar basisingrediënt’. Boekman. Jrg. 21, najaar (2009); p. 84-88.
3. Kruijf, A.C. de. ‘Terug van weggeweest. De thuiskomst van Utrechtse relieken na de Reformatie’. Jaarboek Oud-Utrecht (2009); p. 38-66.
4. Kruijf, A.C. de. ”In stof zijt gij…’ Enkele textiele vondsten in de reliekschat van de Utrechtse Gertrudiskathedraal’. Textielhistorische Bijdragen 49 (2009); p. 56-73.
5. ‘[Boekbespreking van] Arcadiërs van de republiek van Rob van der Laarse’. Arcadië, nr.1 (2009); p.41.
6. Poll, Frank van de. ‘Schilderijen zijn na restauratie eindelijk te bekijken. Van Grevenstein deed verschillende ontdekkingen.’ Smaak. Jrg. 9, nr.2 (2009); p. 33-35.
7. Sluijter, Eric Jan. ‘Rembrandt and the rules of art revisited.’ Jahrbuch der Berliner Museen. Jrg.51, Beiheft (2009); p.121-129.
8. Witte, A e a. Bedrijfscollecties in Nederland / Corporate Art Collections in the Netherlands. Rotterdam, 2009.

In verschillende Nederlandse steden zijn straten vernoemd naar de schilders Gerard de Lairesse en Carel van Mander. De Lairesse en Van Mander waren dubbeltalenten die ook als schrijver actief waren. Maar in tegenstelling tot Rembrandt en andere kunstenaars wier namen voortleven, danken zij hun bekendheid misschien meer aan het schrijven dan aan het schilderen.

Hun publicaties, zoals Het schilder-boeck… van Van Mander en het Groot schilderboek… van De Lairesse, zijn binnen de kunsthistorische wereld onmisbaar als bron voor de bestudering van 16e en 17e-eeuwse schilders en de toenmalige theorie en praktijk van het schilderen. De Lairesse en Van Mander maken deel uit van een kleine groep die op deze wijze de contemporaine kunst- c.q. schilderswereld vastlegden. Gerard Hoet, Cornelis de Bie, Willem Goeree en niet te vergeten Jacob Campo Weyerman zijn enkele andere namen. Beroemd zijn ze er niet mee geworden want in Nederlandse schilderswijken zijn bij mijn weten naar hen geen straten vernoemd.

Op haar website biedt Codart, een internationaal netwerk van conservatoren van Nederlandse en Vlaamse kunst, een overzicht aan van deze schrijvers én hun teksten. Bijna alle publicaties gaan vergezeld van een link naar een elektronische versie van de tekst. Een deel daarvan is opgenomen in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, een deel is beschikbaar via de Digital special collections van de UU en een deel via Google Books. De teksten zijn, door de aanbieder of door Codart, op woordbasis doorzoekbaar gemaakt. Maar let op, met de woordenschat van het toenmalige Nederlands! Dus “fchilderen”, “teijcken-konst” en “Rembrand” of “Rembrant”. Maar dat zijn details, belangrijker is dat deze auteurs nu voor de eeuwigheid (?) zijn te vinden op de Internet-snelweg.

Historical reference works

Op de vier locaties van de Bibliotheek Geesteswetenschappen wordt de komende tijd aandacht besteed aan het congres Imagining Amsterdam dat van 19 tot en met 21 november in Amsterdam plaatsvindt. In het PC-Hoofthuis, het Bungehuis, de UBGW en de Bibliotheek Kunstgeschiedenis worden tentoonstellinkjes ingericht die passen bij het congres en die tot het einde van het jaar te bezichtigen zijn.

Een belangrijk thema van het congres is het beeld van Amsterdam zoals dat in diverse culturele uitingen naar voren komt. Aansluitend dacht ik dat het beeld van Amsterdam als stad aan het water daar wel aardig bij paste. Immers, wie kent Amsterdam niet als het ‘Venetië van het Noorden’? Een prachtige stad gelegen aan een rivier, met een bebouwde kom doorsneden met weteringen, ringvaarten, open en gedempte grachten en het IJ. En met de ambitie om van de wisselwerking tussen bebouwing en water wat te maken. In een kleine tentoonstelling waarbij de nieuw-, ver- en herbouw aan de zuidelijke IJ-oever centraal staat, wil de Bibliotheek Kunstgeschiedenis dit illustreren.

Dus, het idee was er snel. Wat resteerde was het verzamelen van het materiaal voor de tentoonstelling. En daar blijkt de TU-Delft een fantastisch vrij toegankelijk bestand voor te onderhouden: ABSIS bibliographic. In ABSIS worden beschrijvingen opgenomen van publicaties over Nederlandse en Belgische architecten wereldwijd en over bouwkunst van (buitenlandse) architecten in Nederland of België. De publicaties worden zeer specifiek ontsloten, o.a. met trefwoorden en met de namen van de architecten(bureaus). Met ABSIS was het zoeken een fluitje een cent waardoor ik alleen nog maar hoef na te gaan welk deel van het gevonden materiaal aantrekkelijk genoeg is om tentoon te stellen.

ABSIS bibliographic
Imagining Amsterdam

In oktober zijn de volgende publicaties van medewerkers gesignaleerd:

1. Delahye. Christine. ‘Van toetje op de taart naar basisingrediënt’. Boekman. Jrg. 21, najaar (2009); p. 84-88.
2. ‘[Boekbespreking van] Arcadiërs van de republiek van Rob van der Laarse’. Arcadië, nr.1 (2009); p.41.
3. Poll, Frank van de. ‘Schilderijen zijn na restauratie eindelijk te bekijken. Van Grevenstein deed verschillende ontdekkingen.’ Smaak. Jrg. 9, nr.2 (2009); p. 33-35

De docenten van de opleiding Kunstgeschiedenis liepen vorige week mijn deur plat met de vraag of er op korte termijn voor Onderzoeksvaardigheden een rondleiding door de bibliotheek én een introductie op de Digitale Bibliotheek kon worden georganiseerd.

In tegenstelling tot voorgaande jaren was hiervoor een regulier college van twee uur beschikbaar. Na drie van de vijf rondleidingen blijkt dat dit een positief effect heeft op de aanwezigheid van de studenten. Een andere conclusie is dat de groepen vrij omvangrijk zijn, ze bestaan allemaal uit meer dan twintig studenten. De groei van het aantal eerstejaars aan het begin van het studiejaar is tot aan het begin van het tweede blok merkbaar. Er was ook sprake van een – in mijn ogen – opvallend hoge gemiddelde leeftijd. Veel studenten bleken al enige ervaring met de gedemonsteerde systemen te hebben opgedaan omdat het omzwaaiers, doorzetters of deeltijders zijn en dan heb ik het nog niet over de enkele MA-student die verplicht deelneemt aan Onderzoeksvaardigheden. Misschien daarom was er tijdens de colleges sprake van een goede respons en werden er veel vragen gesteld.

Voor mij was het altijd gissen wat er van dit ene college bij de studenten blijft hangen. Maar na deze week hoef ik mij daar absoluut geen zorgen over te maken want een van de opdrachten na het college was het vinden van een kunsthistorisch boek. De studenten bleken een van de kenmerken van gedrukte informatie uitstekend te kunnen verwoorden want een aantal van hen ging vol enthousiasme in onze bibliotheek op zoek naar zo’n “boekding”. Geen e-boek maar een boek met een fysieke component dus. Een p-boek! Een open deur misschien, maar mijn verwachting is dat de studenten nu ook weten wat ‘artikel-’, ‘bundel-’ en ‘tijdschriftdingen’ zijn en dat zij onthouden hoe en waar zij deze kunnen vinden.

Het Kunsthistorisch Instituut is jarenlang het thuis geweest van het Rembrandt Research Project (RRP). Het RRP, dat onderzoek doet naar het oeuvre van Rembrandt, was gehuisvest in de tuinkamer van het Instituut. Deze is licht, groot en heeft toch voldoende muur voor een lichtwand waartegen de medewerkers van het RRP de röntgenopnamen van schilderijen bestudeerden. Twee openslaande deuren bieden toegang tot de tuin; ik stel mij voor dat ingeval de medewerkers niets om handen hadden, zij – starend naar het groen – wel eens stiekum gemijmerd zullen hebben van andere schilders.

Het RRP heeft deze week het pand verlaten. Het vertrek is twee jaar geleden vastgesteld omdat het, zoals het er toen naar uitzag, aansloot op de geplande publicatie van deel V van A Corpus of Rembrandt Paintings. Diverse (ex-)UvA-medewerkers zijn in het verleden voor het RRP werkzaam geweest waaronder Dr. Ernst van de Wetering, sinds enige jaren hoofdverantwoordelijke. Van de Wetering was een opvallende verschijning; niet alleen met maar ook zonder woorden. Hij had de gewoonte om in de kantine op een kleine, middelgrote of grote tafel – al naar behoefte – zijn papieren te deponeren en daar een dag(deel) alleen of samen met anderen aan te werken. De drukte die de studenten van tijd tot tijd veroorzaakten, vond hij eerder aangenaam dan storend.

Het wetenschappelijke materiaal van het RRP, waarvan een deel geplaatst was in een van de magazijnen van de bibliotheek, gaat naar het RKD. Publicaties en ander materiaal dat nog nodig is voor het voltooien van deel V van het Corpus verhuizen naar het privéadres van Van de Wetering. Een assistente zal daar één dag in de week werken en de tweede kan haar redactionele werk bij de drukker verrichten. Een lastige werksituatie die gelukkig niet zo lang lijkt te duren want deel V staat gepland voor 2010.

Wie de nieuwe gebruikers van de tuinkamer worden, is mij niet bekend maar sommige Aio’s en onderzoekers zitten momenteel vrij krap en ook de huisvesting van de hoogleraar Nieuwere Tijd valt te verbeteren. Voor de vrijgekomen ruimte in het bibliotheekmagazijn is nog geen bestemming gevonden maar een deel daarvan houden we vrij voor deel V van het Corpus en wie weet misschien ook nog wel een samenvattend deel VI.

A corpus of Rembrandt paintings in de catalogus van de UBA
Ernst van de Wetering (Wikipedia)
Verouderde website van het RRP

“Vóórdat je iets gaat bestellen: vandaag trof ik een werkelijk loodzware doos bij mijn post” schreef een van mij collega’s aan het begin van deze week. De doos bleek de nieuwe, zesdelige uitgave te bevatten van de brieven van Van Gogh. Alle lof voor de Amsterdam University Press die niet alleen het fraaie werk heeft uitgegeven maar het ook snel aan de Bibliotheek van de UvA heeft geschonken.

Aan deze nieuwe wetenschappelijke teksteditie hebben het Van Gogh Museum in Amsterdam en het Huygens Instituut in Den Haag 15 jaar gewerkt. Dinsdagmiddag 12 oktober presenteerden Leo Jansen en Hans Luijten, twee van de samenstellers, de uitgave in het academisch-cultureel centrum van de UvA: Spui 25. Jansen en Luijten verwezen tijdens hun presentatie een aantal malen naar Vincent Van Gogh : The Letters, de website die nog veel meer informatie dan de gedrukte uitgave bevat en gratis toegankelijk is. De webversie vormt ook geen belasting voor de rug. Want aan het einde van de rit kan worden geconcludeerd dat elk van de 15 jaar garant heeft gestaan voor gemiddeld 1 kilo gedrukte informatie.

Ondanks het gewicht (en de prijs) blijkt er veel belangstelling voor de gedrukte uitgave te zijn. Na afloop van de presentatie bestelden meerdere aanwezigen een exemplaar en ook de boekenteller bij de uitgever stond de afgelopen dagen niet stil: dinsdagmiddag 4 uur scherp waren er van de verschillende gedrukte edities – wereldwijd – al meer dan 1200 exemplaren besteld. Dat is niet gek, want – met excuses aan mijn collega – wie de uitgave ziet, zal concluderen dat gewicht ook maar betrekkelijk is.

Vincent van Gogh : The Letters

Belangstellende NVB-leden keken op 23 september in de keuken van Igitur, de Utrechtse dienst voor het publiceren en het archiveren van publicaties van UU-medewerkers. Igitur beoogt deze zo veel als mogelijk is via Internet beschikbaar te stellen.

‘What’s in it Igitur Archief voor kunstgeschiedenis?’ dacht ik de afgelopen week. Afgezien van wat verdwaalde artikelen en dissertaties bleek dat weinig te zijn. Er zat niets anders op dan een ander vakgebied via Igitur te bevragen, bijvoorbeeld: hoe zit het met de productie van E.M.P. (Lia) van Gemert, medewerkster bij Neerlandistiek?

Uit de periode 1999-2006 worden in Igitur 13 artikelen vermeld die allemaal full-text beschikbaar zijn. Qua aantal een goede score, zo lijkt het. Maar de 30 gevonden treffers van Van Gemert in de Bibliografie van de Nederlandse Taal- en Literatuurwetenschap (BNTL) uit dezelfde periode leveren van haar een aanzienlijk productiever beeld. Eenzelfde beeld beklijft na raadpleging van Narcis waar de productie van Van Gemert aan de Radboud Universiteit en aan de Universiteit Utrecht is op te vragen.

Het is de vraag waarom in het Igitur Archief niet meer materiaal van Van Gemert is opgenomen en digitaal beschikbaar is gesteld, het is ook bevreemdend dat vanuit de BNTL op geen enkele wijze gelinkt wordt naar de full-text in Igitur en – hoewel je een archief niet moet vergelijken met iets anders – het is verwarrend dat in Igitur bijna alle artikelen van Van Gemert middels dezelfde keywords zijn ontsloten.

Van Gemert is sinds 2007 hoogleraar Historische Letterkunde aan de UvA. Haar overgang van Igitur naar UvA Dare lijkt niet naadloos te zijn verlopen. Van de 5 treffers in UvA Dare is er geen één elektronisch beschikbaar. En ook nu is er een discrepantie tussen wat UvA Dare aan publicaties uit de jaren 2007-2009 heeft geregistreerd en dat wat de BNTL heeft geindexeerd. Gegevens betreffende haar Amsterdamse productie zijn in Narcis helaas niet opgenomen.

Als zij wil, kan Van Gemert in de Open Access week UvA Dare aanvullen met de elektronische versies van de al opgenomen publicaties. Tijdens deze week is het voor alle medewerkers mogelijk hun UvA-publicaties in te leveren bij de verschillende balies van de Bibliotheek van de UvA. De UBA verzorgt vervolgens de digitalisering en het vrij toegankelijk maken van de publicaties in UvA-DARE mits de medewerker ermee instemt dat het materiaal na de digitalisering niet wordt geretourneerd.

Narcis
Open Access
UvA-pagina Lia van Gemert