Het uitgangspunt van veertien jaar geleden is nog steeds geldig. Voor de gebruiker zijn de 35 binnen FGw gehanteerde plaatsingsystemen een crime. Met één systeem verdwijnt niet alleen dit probleem, daarnaast komt er meer overzicht omdat het materiaal van verschillende collecties wordt geïntegreerd. De UBA heeft als plaatsingssysteem gekozen voor de Library of Congress Classification (LCC) dat in gebruik is bij nogal wat academische bibliotheken. De verwachting is dat er relatief veel plaatsnummers zijn te ontlenen en dat de UBA gebruik kan maken van de ervaring van andere bibliotheken bij herplaatsing naar LCC.

De 35 systemen van de FGw zijn er veel maar binnen de kunsthistorische wereld stelt dit niet zoveel voor want uit het themanummer van Art Libraries Journal (2011, nr. 4) blijkt dat er bijna evenveel kunstbibliotheken als plaatsingsystemen zijn. Aan bod komen Dewey Decimal Classification, Universal Decimal Classification, Bliss Classification, de van deze classificaties afgeleide systemen en uiteraard ook de in eigen huis ontwikkelde systemen.

Uit twee van de artikelen blijkt dat er nogal wat variaties op de LCC zijn. Zo is rubriek N44 als alternatief ontwikkeld voor het plaatsen van boeken over kunstenaars in één alfabetische sequentie, en fotografiebibliotheken gebruiken voor artistieke fotografie de rubriek NH in plaats van TR. De twee bijdragen schiepen bij mij twijfel ten aanzien van het ontlenen: zou op basis van ontlening het ene fotografieboek in NH worden geplaatst en het andere in TR? Maar dat gevaar blijkt niet groot want de UBA ontleent plaatsnummers die volgens het Classification Web van de Library of Congress tot stand zijn gekomen en binnen dit systeem worden zowel N44 als NH niet gebruikt.

Er was nog een opvallend punt. De omzetting van het materiaal van de Bibliotheek Kunstgeschiedenis wordt binnen het project als problematisch gezien. Niet omdat dat lastiger is dan voor andere FGw collecties maar omdat tijdens de looptijd van het LCC-project de Bibliotheek Kunstgeschiedenis ook een omvangrijke reductie van het materiaal in open opstelling moet realiseren en zich, met een afgeslankte collectie, dient te prepareren op de verhuizing naar het E-gebouw van de UB (Singel 425) medio 2013. Gezien het aantal projectmedewerkers realiseert de UBA zich dat de inzet hoog moet zijn, overigens ook ten aanzien van de andere collecties. Het verdient dan ook aanbeveling de onderneming niet droogjes met “LCC-project” aan te duiden want er zal veel meer dan 50cc aan vermogen nodig zijn, wil de UBA de herplaatsing in de geplande termijn kunnen realiseren.

De organisatie had met deze boodschap in de hand een gevarieerd overzicht samengesteld hoe kunstbibliotheken in Duitstalige landen direct of indirect de belangstelling van het publiek proberen te trekken. Direct door het publiek zelf op te zoeken en het contact te onderhouden, indirect door mee te liften op initiatieven die elders binnen of buiten de instelling worden genomen.

Enkele elementen uit het programma waren:

• Probeer te achterhalen wie het publiek is en wat het wil. Dat kan door gedegen onderzoek maar ook door een luisterend oor bij publieksparticipatie. Spring in op de wensen van het publiek, zoek steun in de vorm van het creëren van draagvlak, crowdfunding, bijdragen aan de ontsluiting et cetera;
• Laat je bibliotheek zien. In veel gevallen betekent dit “maak wat”: schrijf teksten, rol films of vul geschikte media met content. Vestig daarbij vooral de aandacht op die aspecten van de bibliotheek die uniek zijn, zoals bepaalde collectie-onderdelen, ontwikkelingen of diensten;
• Beperk je in het aantal gehanteerde media. Kies die media of het medium dat het meest geschikt is om het beoogde publiek te bereiken. Op dit punt werd duidelijk dat de Duitse collega’s een gezonde weerstand hebben tegen moeizaam aanpasbare of verouderde media;
• Neem deel aan activiteiten (in het museum) waarbij het grote publiek, een kleinere groep geïnteresseerden of vrijwilligers worden betrokken en overleg hoe en wat de bibliotheek kan bijdragen.

Voor alles gold: verander mee en maak daarbij voortdurend duidelijk wat de bibliotheek qua expertise, vaardigheden, collectie, diensten et cetera in huis heeft. Verzeker je hierbij wel van de steun van leidinggevenden en andere afdelingen van de eigen instelling. Of het allemaal helpt? De tijd zal het leren. Doe je in ieder geval je best maar droom niet van al te veel respons, aanmeldingen, contactpersonen, vrienden, fans of volgers want uit de reacties op diverse lezingen bleek dat het aantal mensen dat een bibliotheek weet te bereiken, varieert van beperkt tot zeer beperkt.

Adam von Bartsch (1757-1821) was samensteller van Le peintre graveur, 21 delen verschenen tussen 1803 en 1821 over prentwerk van Nederlandse, Vlaamse, Duitse en Italiaanse oude meesters. Met dit naslagwerk werd het mogelijk om de prentproductie van de genoemde kunstenaars voor het eerst serieus te bestuderen. TIB, dat vanaf 1978 door Abaris Books (New York) word gepubliceerd, is de Engelstalige geïllustreerde versie van Le peintre graveur.

De wetenschappelijke staf van Kunstgeschiedenis heeft in het verleden regelmatig gevraagd of de bibliotheek een abonnement wilde nemen op TIB. Gezien de kosten en de toegankelijkheid van het exemplaar bij de BC is dat altijd afgewezen. Maar omdat de BC momenteel ruimte op de studiezaal moeten scheppen, werd in oktober vorig jaar aan mij de vraag voorgelegd of wij in het werk geïnteresseerd waren.

Vanwege de omvang, het extra werk dat het omnummeren vereist en de precieze dienstverlening vanuit het IWO waar het eventueel ook geplaatst kon worden, is het verzoek met enige terughoudendheid voorgelegd aan de wetenschappelijke staf. Die reageerde echter zeer positief: beginnend met “Dat is een belangrijk naslagwerk dat zeker niet naar het IWO moet”, via “Ja, dit is zeer belangrijk voor ons” tot “De IB is van het allergrootste belang en mag niet naar IWO”. Gelukkig dacht men daarbij ook aan ruimtelijke compensatie in de vorm van het “uitruilen [van de TIB] tegen incourante tijdschriften”.

Met de historische wens, deze meningen en die ene suggestie in het achterhoofd kon ik verplaatsing eigenlijk niet afwijzen. De delen van TIB worden nu omgewerkt en vinden de komende weken hun weg in de Bibliotheek Kunstgeschiedenis waar het zonder twijfel intensief gebruikt gaat worden. Het naslagwerk sluit bovendien naadloos aan op de ladenbakken met ca. 25.000 zwart-wit foto’s naar grafiek beschreven in Le peintre graveur en het exemplaar van dit naslagwerk die zich beide op de Platenkamer bevinden. Rest mij nog een kleine, geheime wens om het geheel compleet te maken: toegang tot de elektronische uitgave van TIB als geschenk voor Kerstmis dit jaar.

Zie ook: A corpus carol

De interface van LNA heeft een facelift ondergaan. Via Snel zoeken kan naast nieuws nu ook informatie over landen en publieke personen worden gezocht. Het navigatiemenu aan de linkerzijde van het scherm biedt verder Uitgebreid zoeken, de mogelijkheid om naar nieuwsberichten of de in LNA opgenomen bronpublicaties te zoeken en het biedt toegang tot Hulp en instructies.

LNA is hiermee nog geen eenvoudig bestand. Maar doorzetten loont. Zeker als het vaker wordt gebruikt en de keuzes wat vertrouwder ogen. Wie iets wil weten over het vernieuwde ‘Drents museum’ vindt materiaal, wie zich wil voorbereiden op de tentoonstelling over ‘Niclaus Gerhaert’ in het Liebieghaus in Frankfurt kan Duitstalige besprekingen lezen, wie wil weten wat de internationale impact is van het ‘Rembrandt Research Project’ krijgt een lawine aan artikelen op het scherm en ook dr. Rob van der ‘Laarse’ en ‘Westerbork’ geven resultaat. De kracht van het bestand ligt natuurlijk in de actualiteit, zoek maar eens naar Engelstalige artikelen over bedreigd erfgoed in Libië met de termen ‘Libya’, ‘Cultural Heritage’ en ‘Protection’.

Een nieuw soort bron in LNA zijn de transcripties van Engelstalige radio- en Tv-uitzendingen. ‘Damien Hirst’ levert treffers op van gesprekken waarin hij wordt genoemd waaronder een aantal interviews met de man himself. Uiteraard is het niet moeilijk om ‘Hirst’ te combineren met woorden als ‘Sotheby’ of ‘Christies’. Naast zoeken in de uitgeschreven tekst van radio- en Tv-programma’s, is het mogelijk om naar artikelen gepubliceerd op blogs te zoeken. Ook hier zijn de resultaten soms overweldigend.

Naar LexisNexis Academic (alleen toegankelijk binnen het UvA-domein)

1. Bok, Marten Jan. ‘W.A. Wijburgs ‘Notitiae Bastardi ‘ uit de genealogische aantekeningen van Cornelis Booth.’ De Nederlandsche Leeuw. Jrg. 128, nr. 4 (2011); p. 163-167.
2. Chavannes-Mazel, C.A e.a. ‘The use of mobile Raman spectroscopy to compare three full-page miniatures from the breviary of Arnold of Egmond Deneckere.’ Spectrochimica acta, Part A, Molecular and biomolecular spectroscopy. Vol. 83, nr. 1 (2011); p. 194-200.
3. Mechelen, Marga van en Jonneke Jobse. Echt Peeters : Henk Peeters : realist : avant-gardist. Wezep, 2011.
4. Mechelen, Marga van. ‘De kietling van de commodificatie.’ Echt Peeters : Henk Peeters : realist : avant-gardist. Wezep, 2011; p. 55-142.
5. Mechelen, Marga van. [Inleiding op het boek]. If you want, we’ll travel to the moon together : twaalf verkenningen van kunst en globalisering, 2011; p.3 -7.

Centraal op het congres stond de wijze waarop kunstbibliotheken het publieke domein moeten betreden. Moeten, jawel. Deborah S. Shorley gaf in haar keynote lezing aan dat “moeten” moet want ook kunstbibliotheken dienen zich in toenemende mate te onderscheiden in de strijd om het bestaan. De organisatie had aan de hand van dit thema een gevarieerd programma samengesteld slechts af en toe onderbroken door een korte pauze. De lezingen boden een overzicht van hoe kunstbibliotheken in Duitstalige landen onwennig, maar wel steeds zelfverzekerder, de belangstelling van het publiek proberen te trekken door een beroep te doen op de unieke delen van de collectie of op diensten die op het eigen publiek zijn toegesneden.

Een op het oog overtuigend voorbeeld gaf Dr. E. Purpus in haar lezing over de Kölner Kunst- und Museumsbibliothek (KMB). KMB verzorgt de literatuurvoorziening en het beeldmateriaal voor de gezamenlijke Keulse musea. Deze onafhankelijke positie bleek in een rapport van McKinsey een zwak punt waardoor de KMB enkele jaren geleden plotseling in haar bestaan werd bedreigd. Wat te doen?

Eerst werden er zelfvragen gesteld, zoals: “Wie zijn we? wat doen we? waarom doen we dat?” en vooral “wie weet wat we doen en wie zegt daar wat over?” Purpus kon in haar lezing ook antwoorden geven. Doortastend, creatief, zich bewust van de unieke delen van de collectie en de specifieke diensten, manifesteerde de instelling zich in toenemende mate binnen het publieke domein. Zij wees daarbij onder meer op de identiteit van de KMB die duidelijker werd door ingrijpende verbeteringen aan de website, op de digitalisering en ontsluiting van uniek materiaal en op de organisatie van lezingen met kunstenaars.

Misschien was het deels verdwijnen van het Historische Archiv der Stadt Köln in de stedelijke metro of een omvangrijke schenking van kunstvoorwerpen en de bijbehorende bibliotheek van Peter en Irene Ludwig aan de KMB ook belangrijk. Maar een feit is dat op de tekentafel een schets ligt voor gezamenlijke nieuwbouw van het stadsarchief en de KMB. Overigens is een nieuw onderkomen voor de KMB geen overbodige luxe zo bleek tijdens de rondleiding aan het begin van de avond. De huisvesting was sleets en verre van sfeervol.

Of KMB’s “Veränderingsmanagement” doorslaggevend was voor het afwenden van de sluiting en de geplande nieuwbouw blijft voor mij de vraag. Maar wie van de aanwezigen op deze twee Duitse dagen nog denkt dat doorlopende profilering van de eigen instelling, op welk gebied of op welke manier dan ook, niet nuttig is, heeft boter op het hoofd.

1. Bertram, Christian. ‘Het nooit verschenen plaatwerk van Jan David Zocher jr.’ Cascade, bulletin voor tuinhistorie, . Jrg. 20, nr.2 (2011); p. 46-53.
2. Bergvelt, Ellinoor en Michiel Jonker. ‘Dulwich Picture Gallery – een toegankelijke verzameling schilderijen.’ Desipientia. Jrg,. 18, nr. 2 (2011); p. 6-9.
3. Bok, Marten Jan. ‘Een leven lang leren.’ Kunstschrift. Jrg. 55, nr. 5 (2011); p. 24-35.
4. Bok, Marten Jan [et al.] At home in the Golden Age. Zwolle, 2008.
5. Bosman, L. ‘Gotiek bestaat niet. Het concept ‘vernieuwing’ als kunsthistorisch probleem.’ Madoc. Tijdschrift over de Middeleeuwen. Jrg. 25, nr. 3 (2011); p. 130-138.
6. Vermeer, Gerrit en Gert Eijkelboom. ‘Het Nieuwe Nonnenklooster, de latere Gasthuiskerk.’ Amstelodamum. Jrg. 98, nr. 2 (2011); p. 51-73.

Over hoeveel RCE-ers we het dan hebben, werd tijdens zijn lezing niet duidelijk. Maar hoe klein het onderzoeksterrein qua beoefenaars misschien ook is, Bergevoet maakte duidelijk dat het een mooie toekomst tegemoet gaat. Er blijkt binnen een museum namelijk relatief weinig bekend te zijn over de samenstelling van de eigen collectie en het gebruik daarvan. De data van verschillende musea heeft bovendien meerdere verschijningsvormen. Data van meerdere musea optellen, laat staan vergelijken of samenvoegen, is een omslachtig proces omdat de gegevens op elkaar moeten worden afgestemd.

Voor de pioniers binnen de museometrie valt er dus nog veel werk te verrichten, zoals voorlichting over de data die musea kunnen verzamelen, standaardisering daarvan en onderzoek naar de optimale opslag zodat ze vergeleken, bijeengevoegd of anderszins geanalyseerd kan worden. En dat is nodig want een op het oog simpele vraag naar de bruikleenstromen van en naar Nederland is momenteel alleen te beantwoorden door handmatig gegevens in te voeren. Uiteraard zal het resultaat van een dergelijke inventarisatie en de geografische visualisatie daarvan leiden tot niet eerder door of aan musea gestelde vragen.

De reacties tijdens de lezing zullen Bergevoet het gevoel hebben gegeven dat ‘zijn’ vakgebied een vruchtbare toekomst tegemoet gaat. De studenten waren het er over eens dat consequent meten leidt tot beter inzicht in museale processen zowel locaal en landelijk als op thematisch terrein. De mening werd gedeeld dat deze data uiteindelijk helpt bij het signaleren van trends en ontwikkelingen waar de toekomstige managers van erfgoedinstellingen, Bergevoet’s toehoorders tijdens de lezing en misschien wel zijn latere collega’s, op dienen te anticiperen.

Daarna zijn halverwege oktober de eerste ideeën besproken. Voor bijna elke boekrubriek is bepaald of de rubriek in aanmerking komt voor ‘houden’, ‘uitdunnen’ of ‘verplaatsen’. ‘Houden’ betreft rubrieken die aansluiten bij het onderwijs en onderzoek en waarvan het gewenst is dat deze in de huidige omvang in open opstelling blijven staan; ‘uitdunnen’ geldt voor soortgelijke rubrieken maar deze zijn het afgelopen decennium niet gesaneerd volgens de regels van DynamO. Hier mag alsnog de bezem door. Bij het uitdunnen houden we er rekening mee dat een rubriek een substantiële omvang dient te behouden zodat browsen waardevol blijft. En wat ‘verplaatsen’ betreft, dat materiaal verhuist naar het gesloten magazijn van de UBA (IWO) of het wordt afgestoten.

De tweede bijeenkomst, deze week, staat in het teken van de nog niet besproken rubrieken, zoals “rar.” (zeldzame, dure en kwetsbare publicaties) en het formuleren van uitgangspunten voor het uitdunnen. Bovendien dient er consensus te worden gevonden op de enkele punten waar de staf van mening verschilt. Dit geldt o.a. voor kunsthistorische rubrieken die zijn gemarkeerd met ‘verplaatsen’ maar die voor Algemene Cultuurwetenschappen misschien van belang zijn. Zoals het er nu naar uit ziet, sluiten we op deze tweede bijeenkomst het hoofdstuk boeken af. Blijven over de tijdschriften. Daarover is alleen besproken dat er een positieve keuze wordt gemaakt: er wordt een lijst samengesteld met titels die in open opstelling worden aangeboden. Een duidelijke afspraak die op deze vergadering nog wel handen en voeten moet krijgen.

1. Bauduin, T.M.: ‘Van dada tot surrealisme: Joodse avant-garde kunstenaars uit Roemenië.’ (exh.rev.) De Witte Raaf. Jrg. 26, nr. 152 (2011); p. 6-7.
2. Bauduin, T.M.: ‘Science, Occultism, and the Art of the Avant-Garde in the Early Twentieth Century’. Journal of Religion in Europe.
3. Boomgaard, Jeroen. ‘The chimera of method.’ See it again, say it again : the artist as researcher. Amsterdam, 2011; p. 57-71.
4. Eikema Hommes, Margriet van (with the assistance of). ‘Catalogue.’ Vincent van Gogh : Paintings. Vol. 2. Amsterdam, 2011; p. 157-523.
5. Fotiadi, E. ‘Recollections. Op losse schroeven’, exhibition review.’ De Witte Raaf. Jrg. 26, nr. 153 (2011).
6. Kempers, Bram. ‘Zorg en kunst. Het aanzien van ziekenhuizen.’ De collectie. Amsterdam, 2011; p. 17-38.
7. Laarse, Rob van der. ‘De terugkeer van het eigene.’ Boekman. Jrg. 23, nr. 88 (2011); p. 88-95.
8. Reijnders, Stijn en Gerard Rooijakkers. ‘Tour der verbeelding. Over het verzamelen en exposeren van eigentijdse volkscultuur.’ Boekman. Jrg. 23, nr. 88 (2011); p. 78-83.
9. Rikken, M.,Benders, Z.: ‘Jacob van Ruisdael’s Landscape with Waterfall.’ The Rijksmuseum Bulletin. Jrg. 59, nr. 3 (2011): p. 272-285.
10. Weststeijn, Thijs. ‘Seeing and the transfer of spirits in early mondern art theory.’ Reanissance Theories of Vision. Farnham, 2010; p. 149-169.